Fazla Mesai Nasıl Hesaplanır? Zamlı Ücret ve Yıllık Sınır

Fazla mesai, İK'da en çok hatalı hesaplanan ve iş davalarında en sık karşımıza çıkan konudur. Kuralı bilmek kadar, kaydını tutabilmek de önemlidir.

Temel kural: haftalık 45 saat

4857 sayılı İş Kanunu'na göre haftalık normal çalışma süresi 45 saattir. Bu süreyi aşan çalışmalar fazla mesai sayılır ve %50 zamlı ödenir.

Kritik nokta: hesap haftalık yapılır, günlük değil. Bir gün 11 saat çalışan biri, o hafta toplam 45 saati aşmadıysa fazla mesai hak etmez.

Fazla sürelerle çalışma farkı

Sözleşmede haftalık çalışma süresi 45 saatten az belirlenmişse (örneğin 40 saat), 40-45 saat arası "fazla sürelerle çalışma" olur ve %25 zamlı ödenir. 45 saati aşan kısım ise normal fazla mesaidir, %50 zamlıdır.

Hesap örneği

Aylık brüt 30.000 TL, haftalık 45 saat çalışan bir işçi:

• Aylık çalışma saati: 225 saat (haftalık 45 × 5 hafta katsayısı)
• Saatlik ücret: 30.000 ÷ 225 = 133,33 TL
• Fazla mesai saat ücreti: 133,33 × 1,5 = 200 TL
• O ay 12 saat fazla mesai yaptıysa: 12 × 200 = 2.400 TL

Yıllık 270 saat sınırı

Fazla mesai yılda 270 saati aşamaz. Bu sınır kişi başınadır ve takvim yılı esas alınır. Aşılması hâlinde çalışma yine ücretlendirilmek zorundadır, ancak işveren idari yaptırımla karşılaşabilir.

Ayrıca fazla mesai için çalışanın yazılı onayı gerekir; bu onay her yıl yenilenmelidir.

Serbest zaman (izin) seçeneği

Çalışan, fazla mesai ücreti yerine serbest zaman talep edebilir: her bir saat fazla mesai için 1,5 saat izin. Bu izin altı ay içinde kullandırılmalıdır.

Gece çalışması ve tatil günleri

• Gece dönemi (20:00–06:00) çalışması günde 7,5 saati aşamaz.
• Hafta tatili günü çalışılırsa ücret 1,5 kat üzerinden ödenir.
• Resmî tatil günü çalışması ayrıca ücretlendirilir; tatil ücreti saklıdır.

Bu üç kalem farklı oranlara tabi olduğu için puantajda ayrı ayrı izlenmelidir. Hepsini "fazla mesai" olarak tek kalemde toplamak, hem eksik ödemeye hem de dava riskine yol açar.

İspat yükü işverendedir

İş davalarında fazla mesainin varlığını çalışan iddia eder, ancak ödendiğini ispat yükü işverendedir. Elle tutulan puantaj cetvelleri, imzasız listeler ve "biz zaten ödüyorduk" beyanları çoğu zaman yeterli görülmez.

Bu yüzden giriş-çıkış kayıtlarının sistemsel, değiştirilemez ve çalışan tarafından da görülebilir olması işverenin lehinedir.

Worklas'ta nasıl çalışıyor?

Giriş-çıkışlar GPS, QR veya kiosk ile toplanır; fazla mesai kademelere ayrılarak (normal FM, hafta tatili, resmî tatil) otomatik hesaplanır. Yuvarlama ve tolerans kuralları firmanıza göre ayarlanır — örneğin "vardiya başlangıcından 15 dakika önce gelen mesai sayılmaz" gibi.

Çalışan kendi puantajını telefonundan görür; itiraz varsa ay kapanmadan ortaya çıkar. Ay sonunda tek tıkla Excel'e dökülür.